ATİNA OKULU – 2

06 Mayıs 2019 259 views 0

İlk Çağ Felsefe ve Bilimine Kısa Bir Yolculuk

Resmin sol alt kısmında elindeki deftere bir şeyler yazmakta olan PİSAGOR (MÖ 570-495) bulunur. Önündeki küçük tabloda ise matematik ve fizik üzerine teorileri görülür. İyonyalı filozof Pisagor, matematikçi ve Pisagorculuk olarak bilinen akımın kurucusudur. Pisagor teoremi ile tarihe geçmiştir. Sayıların babası olarak bilinir. Pisagor ve öğrencileri her şeyin matematikle ilgili olduğuna, dünya üzerindeki her şeyin matematikle açıklanabileceğine inanmışlardır. İtalya’da kurduğu okulu, dönemin siyasi çevrelerince hoş karşılanmamış, kışkırtılan çevre halkı tarafından ateşe verilmiş, çıkan yangında öğrencileriyle birlikte hayatını kaybetmiştir.

Pisagor matematik ve bilimsel keşifleriyle ünlense de, ruh göçüne, her ruhun ölümsüz olduğu ve ölüm durumunda başka bir bedene geçtiğine inandığından, freskin Platon tarafına yerleştirilmiştir.

Freskte Pisagor’un etrafına dört kişi resmedilmiştir. Arkadan bakan saçsız kişi Anaximandros, yukarıdan bakan beyaz sarıklı İbn Rüşd, yüz yüze duran Anaxagoras ve ayakta durup Pisagor’u izleyen kişi de Permanides’tir.

ANAXİMANDROS (MÖ 610-546) Thales’in öğrencisi İyonyalı bir filozoftur. Freskte “Ne yapıyor bu adam?” dercesine arkadan Pisagor’un izlemektedir. Anaximandros bir doğa filozofu olarak astronominin kurucusu kabul edilir. İlk kez kozmoloji üzerine sistematik bir görüş geliştirmiştir. Astrolojinin temeli de burada atılmıştır. Evrenin babası olarak kabul edilmiş; bilinen Dünya’nın bir haritasını çizmiş, Güneş, Ay yıldızlar ve Dünya’nın yerlerini konumlandırmaya çalışmıştır. Yunanistan’a Güneş saatini getiren kişidir.

Pisagor’un karşısındaki ANAXAGORAS (MÖ 500-428), gökbilim ve matematik alanlarında çağına göre önemli çalışmalar yapmış; deneyi, duyu verilerini ve doğayı yöntem olarak benimsemiş bir filozoftur. Güneş’in çok güçlü ışık saçan bir ateş yığını olduğunu, Ay ışığının da Güneş’ten kaynaklandığını ileri sürmüş; ancak Güneş ve Ayı tanrısal birer varlık olarak gören Atinalılarca tanrıtanımaz olarak görülüp, tepkiler üzerine Atina’yı terk etmek zorunda kalmıştır.

Pisagor’un arkasında onu yukarıdan izleyen Arap görünümlü, beyaz sarıklı figür İBN RÜŞD (1126-1198)’tür. Batılıların AVERROES olarak tanıdıkları Endülüslü-Arap felsefeci, matematikçi ve hekim olan İbn Rüşd, Aristoteles’in eserlerine yaptığı tercüme ve şerhleriyle ünlüdür. Aristoteles mirasının Batıda yeniden keşfedilmesinde çok önemli bir payı olduğundan, Rafaello freski onsuz düşünmemiştir.

Turuncu kıyafetiyle Pisagor’un ayakta izleyen figür, doğa filozofu sayılmakla birlikte, Antik Yunan felsefesinin rasyonalizm geleneğinin ilklerinden biri olan PERMANİDES’tir. Felsefi görüşlerinde Pisagorcuların etkisi görülür. Permanides’e göre evrende değişen hiçbir şey yoktur; gerçeklik, yani varlık, mutlak anlamda birdir, kalıcıdır, süreklidir, yaratılmamıştır, yok edilemez; o ezeli ve ebedidir, onda hareket ve değişme yoktur. Felsefesini şiir olarak yazmış ve bunları tanrısal vahiy olarak sunmuştur.

Aristoteles’in ölümünden sonra iki okul kurulmuştur: Stoa Okulu ve Epikuros Okulu. Resimde önündeki mermer blokun üstünde kitap okuyan figür, Antik Yunan’ın önemli düşünürlerinden biri olan EPİKUROS (MÖ 341-270)’dır. Atina’da bir bahçe satın alıp öğrencileriyle birlikte burada yaşadığından bunlara “bahçe filozofları” da denir. Epikurosçuluk, Epikuros’un hazcı ahlakı geliştirip bunu Demokritos’un atom öğretisiyle birleştirmesinden doğmuştur.

Epikuros, evrenin boş uzay içinde hareket eden sonsuz sayıda atomlardan oluştuğunu, bunların birbirleriyle birleştiğini, çarpıştığını ya da ayrıldığını ve bunun kendi yasaları çerçevesinde gerçekleştiğini, dolayısıyla evrenin bu sonsuz sayıdaki parçacıklardan meydana geldiğini savunmuş; bu noktada evreni bir bütün olarak düşünen Stoacılardan ayrılmıştır.

Demokritos’un “ölümden sonra hayat yoktur, çünkü insan ölünce ruh atomları dört bir yana dağılır” sözünden hareketle Epikuros, “Biz var olduğumuz sürece ölüm yoktur, ölüm olunca da artık biz yokuz.” diyerek ölümün insanı ilgilendirmediğini savumuştur.

Epikuros’un bahçesinin girişinde “Ey yabancı! Burada mutlu olacaksın. Burada haz, en yüce iyiliktir.” yazmaktaydı. Ahlak anlayışı mutluluğa, bunun için de akıllı ve zorunlu zevklere yönelinmeye, ölçülü yaşamaya, doğal ve zorunlu olmayan zevklerden kaçınmaya, tanrılardan ve ölümden korkmamaya dayanıyordu. Aynı görüşte olan, benzer karakterli insanların bir araya gelmesi gerektiğinden hareketle, o çağda benzeri görülmemiş bir arkadaşlık cemaati kurmuşlardır.

Epikoros’un solunda en sonda bulunan figür Stoa Okulu’nun kurucusu KIBRISLI ZENON (MÖ 334-263)’dur. Yaşamda doygunluğa ulaşmayı, doğaya uygun olarak yaşamayı ilke edinen Zenon (Xenon)’a göre ölümü beklemek bilgece bir davranış değildi, olgun bir kişinin belli bir yetkinlik aşamasında yaşamına son vermesi gerekiyordu; o da öyle yaptı ve yaşamına son verdi.

Zenon’a göre gerçek olan her şey maddidir; fakat evren pasif bir maddeden oluşmamıştır. Evrende aktif bir güç vardır ve bir nefes gibi hareket eden bu ince şey ateştir. Bu ateş evrendeki her şeye yayılan bu ateş evrendeki en yüksek güçtür ve en temel özelliği akıldır. Tanrı her şeydir; bireyleri birbirleriyle birleştiren ateş ya da sıcak bir nefes, doğanın içindeki akıl ya da rasyonel güçtür; dolayısıyla doğaya akıl egemendir. Madde, kendisinde bulunan bu akıl ilkesine göre davranır. İnsan da bu tanrısal ateşten pay alır ve bu onun ruhunu oluşturur. Zenon’un ahlak anlayışı ise bir yandan akıl ve bilgiye, diğer yandan da doğal düzene boyun eğmeye dayanır.

Resimde Permanides’in arkasında duran, beyaz giysili ve freskin tek kadın figürü Yunanlı filozof, matematikçi ve astronom HYPATİA (370-415)’dır. İskenderiye Kütüphanesi’nde dersler veren Hypatia, Yeni Platonculuk öğretisine bağlı ve Eudoxus’un öncülük ettiği matematik geleneğinin üyesiydi. Doğayı mantık, matematik ve deney ile açıklamaya çalıştı; matematik ve astronomi ile ilgili kitaplar yazdı. Bir piskoposun İncil’in “Kadın sessizliği ve uysallığı öğrenmelidir.” sözünden hareketle kışkırttığı yerel halk tarafından öldürüldü. 

Avatar
Metin BaşaranDiğer Yazıları
BENZER KONULAR
YORUM YAZ

istanbul escort

istanbul escort

ankara nakliyat

escort istanbul